39 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਹੋਲੀ... ਜਾਣੋ ਸੱਤ ਯੁੱਗ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ,ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਰੰਗ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ

13/03/2025

ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਲੀ ਸੱਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਲਿਕਾ ਦਹਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ- ਸੱਤਯੁੱਗ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ, ਦੁਆਪਰ ਯੁੱਗ ਤੇ ਕਲਯੁੱਗ।

ਸੱਤਯੁੱਗ - 17 ਲੱਖ 28 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ - 12 ਲੱਖ 96 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ

ਦਵਾਪਰਯੁੱਗ - 8 ਲੱਖ 64 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ

ਕਲਯੁੱਗ - 4 ਲੱਖ 32 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ

ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਲੀ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਲਗਪਗ 39 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਯੁੱਗ ਤੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਖੇਡੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਹੋਲੀ ਖੇਡੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੱਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ

ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਫਾਲਗੁਣ ਪੂਰਨਿਮਾ 'ਤੇ ਹੋਲਿਕਾ ਦਹਨ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ? ਇਸ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੋਲੀ ਸੱਤਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਘੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਢੋਂਗਧਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਰਾਜਾ ਰਘੂ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਜਾ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਡਰ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਵਰਦਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਫਾਲਗੁਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਾ ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਠੰਢ, ਨਾ ਹੀ ਮੀਂਹ। ਇਹ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਾ ਰਘੂ ਨੇ ਫਾਲਗੁਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਰੰਗ ਅਤੇ ਗੁਲਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦਾ ਢੇਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰੌਲਾ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟਣ ਲੱਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫਾਲਗੁਣ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਲੱਕੜਾਂ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ?

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਲੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਲਦੀ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਢੋਲ ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਵਾਪਰਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੋਂ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਸ 'ਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਧਾ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਰੰਗ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਰੰਗ ਲਗਾਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਲੀ 'ਤੇ ਰੰਗ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।